Aflevering 1 van ‘Het Bestaat’: De Slachtoffers
In de eerste aflevering van de nieuwe Streamz Original-documentairereeks ‘Het Bestaat’ krijgen slachtoffers en overlevers van seksueel kindermisbruik het woord. Met openhartige en vaak aangrijpende getuigenissen tonen zij hoe misbruik hun jeugd tekende, hoe moeilijk het was om erover te spreken en hoe groot de impact vandaag nog steeds is.
Streamz vervroegt de uitzending van de eerste aflevering van de documentairereeks ‘Het Bestaat’. De aflevering zal al vanaf zaterdag 26 september, in plaats van dinsdag 29 september, te zien zijn. Bovendien maakt Streamz de aflevering beschikbaar voor iedereen, ook voor wie geen Streamz-abonnement heeft.
Streamz neemt die beslissing omdat de aandacht de voorbije dagen sterk is komen te liggen op het feit dat later in de reeks ook plegers aan het woord komen. Daardoor dreigen de stemmen van de slachtoffers en overlevers, die in de eerste aflevering centraal staan, naar de achtergrond te verdwijnen. Net hun verhalen vormen het vertrekpunt van ‘Het Bestaat’ en verdienen het om gehoord en gezien te worden door zoveel mogelijk mensen.
“Met ‘Het Bestaat’ willen we in de eerste plaats ruimte geven aan een onderwerp waar nog te vaak over gezwegen wordt. De voorbije dagen ging veel aandacht naar het feit dat in de laatste aflevering van de documentaire ook plegers aan het woord komen. We merken dat daardoor de verhalen van slachtoffers en overlevers zelf wat naar de achtergrond dreigen te verdwijnen. En net die verhalen staan centraal in onze eerste aflevering. Daarom hebben we beslist om die aflevering vroeger uit te brengen én toegankelijk te maken voor iedereen, ook voor wie geen Streamz-abonnee is. We willen zoveel mogelijk mensen de kans geven om te luisteren naar wat deze slachtoffers en overlevers te vertellen hebben. Hun ervaringen verdienen onze volle aandacht.” aldus Bart De Groote, CEO Streamz
Wie de aflevering wil bekijken, kan vanaf 26 september terecht op Streamz. Ook zonder Streamz abonnement is de aflevering te bekijken op het streamingplatform, waar je een account kan aanmaken zonder betaalverplichting.
De Streamz Original reeks werd gemaakt door Tess Uytterhoeven, Marleen Wetzelaer, Milena Ciucio en Sven Van den Eynde van Woestijnvis en kwam tot stand in nauwe samenwerking met organisaties en experten die dagelijks met deze problematiek werken. Seksueel kindermisbruik blijft één van de grootste maatschappelijke taboes. Toch tonen cijfers aan dat het veel vaker voorkomt dan de meeste mensen denken.
Professor en diensthoofd bij Centrum Seksueel Geweld Nederland Iva Bicanic in de aflevering: “De kans dat je kind wordt misbruikt door iemand die hij heel goed kent, is zeven keer groter dan dat die wordt misbruikt door een onbekende.” Volgens Bicanic krijgt gemiddeld één tot twee kinderen per lagere schoolklas te maken met seksueel misbruik.
Jana, Brieneke, Pieter en Dounia vertellen hoe zij als kind werden misbruikt door mensen uit hun directe omgeving. Hun verhalen tonen een realiteit die vaak onderbelicht blijft: de meeste slachtoffers kennen hun dader. Vaak gaat het om familieleden, vertrouwenspersonen of mensen die deel uitmaken van het dagelijkse leven van een kind. Ze maken duidelijk hoe complex seksueel misbruik is en hoeveel moed nodig is om uiteindelijk te spreken.
Jana getuigt hoe het misbruik jarenlang plaatsvond binnen haar eigen familie, zonder dat ze als kind besefte dat wat gebeurde niet normaal was. “Er niet over kunnen spreken heeft achteraf meer impact op mij gehad dan de feiten zelf. Uit onwetendheid of uit schrik voor wat er zou komen. Ik heb doorheen alle jaren wel die kracht gevonden en ik wil dat ook nu wel doorgeven aan andere mensen.”
Brieneke vertelt hoe haar vader haar jarenlang misbruikte en hoe zij pas veel later begreep wat haar was overkomen. Pieter spreekt openhartig over misbruik door een familielid én later opnieuw door een leerkracht die zijn vertrouwen won. “Er zijn heel veel mensen die seksueel geweld meemaken. Ik vind dat wij ook een stem verdienen.” Pieter is ook coördinator bij vzw “wij zijn er”: een kennis- en expertisecentrum voor iedereen die in aanraking kwam met seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Ook Dounia deelt in deze aflevering haar verhaal. Ze werd als kind slachtoffer van seksueel misbruik binnen haar familie en getuigt over de impact daarvan op haar leven. Vandaag zet ze haar ervaringen in als praatgroepbegeleider bij Punt vzw, het Vlaams expertisecentrum rond seksueel grensoverschrijdend gedrag. Ze benadrukt hoe belangrijk een veilige omgeving is voor mensen die hun verhaal willen delen. “Het enige wat je op dat moment nodig hebt, is een luisterend oor en een veilige omgeving, waar dat je je emoties, meestal verdriet, mag toelaten.”
De zaak-Meester Thijs
De documentaire volgt ook CEO Nel Broothaerts van Child Focus, de organisatie voor vermiste en seksueel uitgebuite kinderen, tijdens het proces tegen de voormalige kleuterleider die in de media bekend werd als ‘Meester Thijs’. Ze vertelt waarom Child Focus ervoor koos om zich burgerlijke partij te stellen voor de niet-geïdentificeerde kinderen die voorkomen op de duizenden misbruikbeelden die in het dossier werden aangetroffen. Nel woont het proces bij en licht toe waarom ook kinderen zonder naam of gezicht een stem verdienen in de rechtbank. Daarnaast brengt de aflevering een anonieme getuigenis (door behulp van een AI avatar) van een moeder van één van de slachtoffers van meester Thijs. Zij vertelt hoe haar gezin werd geconfronteerd met de onthulling dat hun vierjarige zoon slachtoffer was geworden.
“Mensen denken vaak dat dit niet zo veel voorkomt. Jammer genoeg is dat niet het geval. Er wordt dan gesproken over 5000 beelden van kindermisbruik, maar elk beeld is een kind. Elk beeld is een misbruiksituatie.” zegt Nel Broothaerts over de zaak.
Voor ‘Het Bestaat’ gingen de makers praten met experten die dagelijks geconfronteerd worden met seksueel kindermisbruik, zowel in de hulpverlening, de academische wereld als bij politie en justitie.
Prof. dr. Catherine Van de Heyning
Professor Mensenrechten aan de Universiteit Antwerpen en gespecialiseerd in kinderrechten en online criminaliteit en procureur des Konings.
Catherine Van de Heyning geldt als één van de meest vooraanstaande Belgische experts op het vlak van kinderrechten, mensenrechten en de bestrijding van online seksueel misbruik. Ze adviseert regelmatig nationale en internationale instanties over de bescherming van minderjarigen.
“In alle strafrechtbanken in België hebben wij wekelijks zaken van kindermisbruik. Het is iets dat toch vaak voorkomt. En dan kan dat fysiek zijn, maar ook digitaal kindermisbruikmateriaal dat er bij iemand wordt gevonden.”
Prof. dr. Iva Bicanic
Professor en diensthoofd bij Centrum Seksueel Geweld Nederland
Iva Bicanic begeleidt al meer dan twintig jaar slachtoffers van seksueel geweld en geldt internationaal als een autoriteit op het vlak van trauma en herstel. In de documentaire plaatst ze de getuigenissen van slachtoffers in een bredere maatschappelijke context.
“Het bestaat gewoon. En zolang we dat niet onder ogen durven te zien, kan het gewoon doorgaan”.
Yves Goethals
Voormalig Hoofd van de dienst Kindermisbruik bij de Federale Politie
Yves Goethals leidt sinds meer dan twintig jaar gespecialiseerde onderzoeken naar seksueel misbruik van minderjarigen, zowel online als offline. Hij werkte mee aan tal van internationale onderzoeken rond misbruikbeelden en online uitbuiting.
“Elke persoon die door de hulp van organisaties zoals Stop It Now! belet kan worden om effectief kinderen te misbruiken, is er één minder waar wij moeten achteraan zitten.”
Monja Van Waerebeek
Gespecialiseerd rechercheur kindermisbruikmateriaal bij Federale Politie
Monja Van Waerebeek maakt deel uit van een gespecialiseerd team van de Belgische federale politie dat wereldwijd misbruikbeelden analyseert en slachtoffers probeert te identificeren. In de reeks vertelt ze hoe het onderzoek naar Meester Thijs in enkele uren tijd vorm kreeg.
“Als je nieuw beeldmateriaal ziet, gaan alle alarmbellen af. Want dat kan betekenen dat een kind op dat moment nog altijd misbruikt wordt.”
Minne De Boeck
Criminologe en voormalig projectverantwoordelijke van Stop It Now! Vlaanderen en huidig directeur Justitiehuis Antwerpen
Minne De Boeck werkte jarenlang rond preventie van seksueel kindermisbruik en de begeleiding van mensen die hulp zoeken om grensoverschrijdend gedrag naar kinderen te voorkomen. Ze staat bekend als één van de belangrijkste stemmen in het maatschappelijke debat rond preventie.
“Als we naar de cijfers kijken, kan het bijna niet anders dan dat we allemaal een slachtoffer en mogelijk zelfs een pleger kennen.”
Seksueel kindermisbruik wordt vaak geassocieerd met uitzonderlijke zaken die veel media-aandacht krijgen. De experten in ‘Het Bestaat’ tonen echter dat de realiteit veel dichter bij huis ligt.
- In België verschijnen volgens professor Catherine Van de Heyning wekelijks dossiers rond kindermisbruik voor de strafrechtbanken.
- Politie en hulpverleners wijzen erop dat online seksueel kindermisbruik een enorme omvang heeft gekregen. Volgens Child Focus circuleren wereldwijd miljoenen beelden van seksueel kindermisbruik, terwijl dagelijks nieuwe beelden worden verspreid.
- De zaak rond de voormalige kleuterleider ‘Meester Thijs’, die in deze aflevering centraal staat, behoort volgens Child Focus tot de grootste Belgische dossiers van de afgelopen jaren. Op zijn computer werden meer dan 5.000 beelden van seksueel kindermisbruik aangetroffen waaronder ook beelden die hij zelf maakte en deelde. Hij werd veroordeeld voor het misbruik van minstens 16 jongetjes tussen de 2,5 en 5 jaar.
Waarom slachtoffers vaak zwijgen
Een centrale vraag in de aflevering is ook waarom zoveel slachtoffers jarenlang zwijgen. Volgens de experten ligt het antwoord vaak in de vertrouwensband tussen slachtoffer en dader. Kinderen begrijpen vaak niet dat wat gebeurt misbruik is. Ze worden gemanipuleerd, voelen loyaliteit tegenover de dader of zijn bang om hun omgeving te kwetsen. Ook de reacties van familie en omgeving spelen een grote rol. De getuigen vertellen hoe ontkenning, ongeloof en stilte soms nog diepere wonden nalaten dan de feiten zelf. Eén slachtoffer zegt: “Sinds die dag werd er in onze familie niet meer over gesproken.”
AI-avatars
Omdat verschillende getuigen anoniem wilden blijven, kozen de makers ervoor om gebruik te maken van AI-avatars. Die brengen de mimiek en lichaamstaal van de getuigen in beeld zonder hun identiteit prijs te geven. Deze beeldtaal zal voor sommige kijkers even wennen zijn, maar zo kunnen verhalen verteld worden die anders wellicht nooit gedeeld zouden worden.
Zoek hulp
Heb je vragen over geweld, (seksueel) misbruik of kindermishandeling? Bel dan gratis en anoniem naar 1712. Maak je je zorgen over je eigen seksuele gevoelens, gedachten of (online) gedrag naar minderjarigen toe of over iemand in je omgeving? Contacteer gratis en anoniem Stop it Now op het nummer 0800 20050 of via Chat of per mail: vragen@stopitnow.be
Werd je kind slachtoffer van seksuele uitbuiting of werden zijn/haar naaktbeelden online verspreid? Contacteer dan Child Focus via het gratis noodnummer 116 000, 24/7 bereikbaar. Kom je toevallig seksuele misbruikbeelden van kinderen tegen online? Meld ze dan anoniem via het burgerlijk meldpunt www.misbruikbeelden.be. Heb je zelf misbruik meegemaakt of maak je je zorgen om een naaste? Dan kan je ook terecht bij puntvzw.be of nupraatikerover.be
Kinderen en jongeren die een luisterend oor nodig hebben, kunnen contact opnemen met Awel op het nummer 102 of via awel.be.
Werd jij meer dan 10 jaar geleden slachtoffer? Als het lukt, praat over je verleden. Voor erkenning is het nooit te laat. Je kan meer info vinden over de commissie voor erkenning en bemiddeling op de website comeb.be.
‘Het Bestaat’ is een productie van Woestijnvis voor Streamz met de steun van de Tax Shelter maatregel van de Belgische Federale Overheid. De eerste aflevering focust volledig op de ervaringen van slachtoffers en overlevers en de impact die het misbruik op hun leven heeft. Vanaf zaterdag 26 september is de eerste aflevering te zien op Streamz, ook voor wie geen Streamz-abonnement heeft.
